Ταξιδιωτικές αναφορές των ταξιδιών στη Νίσυρο

Η εκπαιδευτική πεζοπορική εκδρομή μας στην Κω και στη Νίσυρο τον Μάιο του 2013 οδήγησε εμένα και μια μικρή ομάδα τακτικών συμμετεχόντων στα πιο όμορφα σημεία του ηφαιστειακού νησιού της Νισύρου. Οι πρώτες μας διαδρομές περιλάμβαναν την αρχαία Ακρόπολη του Παλιόκαστρου και, στη συνέχεια, μερικά πανέμορφα παλαιά εκκλησάκια στο Μανδράκι, την πρωτεύουσα του νησιού.

Όπως πάντα, ένα από τα κορυφαία σημεία της εκδρομής ήταν η επίσκεψη στην Καλντέρα, με τους δύο κρατήρες Πολυβώτη και Στέφανο. Εκεί όλοι έσπευσαν να φωτογραφίσουν τους κρυστάλλους θείου γύρω από τις πολλές φουμαρόλες. Φυσικά, η επαφή με τα ηφαιστειακά αέρια είχε και «παράπλευρες απώλειες»: αργότερα εμφανίστηκαν τρύπες στα παντελόνια όπου τα οξέα είχαν φάει το ύφασμα! Ο πυθμένας του κρατήρα Στέφανου ονομάζεται χαριτολογώντας «άκωλος» — δηλαδή «χωρίς πισινό». Όποιος καθίσει εκεί κάτω… μπορεί να τον χάσει! :-)

Εξίσου υπέροχη ήταν και η ανάβαση προς τους υψηλότερους ηφαιστειακούς θόλους: την περιοχή του Νυμφίου και τον κρατήρα με τον «Κρεμαστό Κήπο του Διαβάτη». Η θέα προς τα γύρω νησιά των Δωδεκανήσων ήταν μοναδική, ενώ ο κυκλικός κήπος με καρυδιές και καστανιές προσέφερε αμέτρητα όμορφα φωτογραφικά θέματα.

Φυσικά, επισκεφθήκαμε και το γραφικό λιμανάκι των Πάλων και αργότερα την ακτή της Λισ, όπου οι λευκές αποθέσεις ελαφρόπετρας αγγίζουν τη θάλασσα. Στην άκρη ενός παλιού λατομείου, ο Θωμάς Μακκοβιάκ ανακάλυψε τον μεγαλύτερο κρύσταλλο γρανάτη που έχουμε βρει ποτέ στη Νίσυρο — μαζί με άλλα ηφαιστειακά ορυκτά, όπως πυρόξενο.

Στο τέλος της ημέρας, χαρίσαμε λίγο από το νερό μας σε αδέσποτα γουρουνάκια που μας πλησίασαν χαρούμενα :-) Ακόμη και η επιστροφή από τη Νίσυρο προς την Κω πρόσφερε υπέροχες εικόνες του πανοράματος του ηφαιστείου — ένας ιδανικός αποχαιρετισμός σε ένα τόσο συναρπαστικό νησί.

Οι περισσότεροι ταξιδιώτες φτάνουν στην Κω αεροπορικώς, κάτι που κάνει το νησί ιδανικό για εκδρομές και περιήγηση. Υπάρχουν πολλά αξιοθέατα που αξίζουν επίσκεψη: το περίφημο Ασκληπιείο της Κω, το ορεινό χωριό Ζιά και η χερσόνησος της Κεφάλου με τους εντυπωσιακούς ηφαιστειακούς θόλους και το γραφικό νησάκι Άγιος Στέφανος.

Η πόλη της Κω προσφέρει επίσης πλούσια ιστορία και πολιτισμό: η Αρχαία Αγορά, το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Ωδείο, καθώς και ο Πλάτανος του Ιπποκράτη δίπλα στο τουρκικό τέμενος, που μαρτυρούν τη μακραίωνη ιστορική ταυτότητα του νησιού.

Ωστόσο, όσο κι αν μας γοητεύει η Κως, είναι πλέον ένας δημοφιλής προορισμός μαζικού τουρισμού. Κι έτσι, αργά ή γρήγορα, μας γεννιέται η ανάγκη να αναζητήσουμε μια πιο αυθεντική εμπειρία…

…και τότε η σκέψη μας στρέφεται αναπόφευκτα στο ηφαιστειακό νησί της Νισύρου.

Το να αφήνει κανείς πίσω του τον μαζικό τουρισμό της Κω είναι πάντα ανακούφιση — γι’ αυτό και παίρνουμε απλώς το πρώτο πλοίο για Νίσυρο που θα βρούμε. Το ταχύπλοο Παναγία Σπηλιανή μάς μεταφέρει απευθείας από την πόλη της Κω ή το Καρδάμαινα στο ηφαιστειακό νησί της Νισύρου σε περίπου 1,5–2 ώρες.

Κατά τη διαδρομή περνάμε δίπλα από τα μικρά ηφαιστειακά νησάκια Στρογγυλή και Γυαλί, απολαμβάνοντας εξαιρετική θέα στο Αιγαίο Πέλαγος και στο γεωλογικό τοπίο των Δωδεκανήσων. Στη συνέχεια, το πλοίο μπαίνει στο Μανδράκι, την πανέμορφη πρωτεύουσα της Νισύρου.

Συνήθως διαμένουμε στο οικογενειακό ξενοδοχείο Tria Adelfia του φίλου μου Αντώνη Νικολίτση, όπου η ζεστή φιλοξενία μάς κάνει να νιώθουμε σαν στο σπίτι μας από την πρώτη κιόλας στιγμή.

Με μια καλή και δυνατή πεζοπορική ομάδα, η ανάβαση προς τους κρατήρες μέσα στην Καλντέρα της Νισύρου είναι απολύτως εφικτή. Υπάρχουν αρκετές διαδρομές: είτε μέσω του μονοπατιού με χαλίκι προς τη Μονή του Σταυρού, είτε προς το εκκλησάκι της Ευαγγελίστριας και στη συνέχεια μέσα από την κοιλάδα ανάμεσα στο εσωτερικό χείλος της καλντέρας και τους εντυπωσιακούς ηφαιστειακούς θόλους του Νυμφίου και του Προφήτη Ηλία.

Και οι δύο διαδρομές απαιτούν καλή φυσική κατάσταση και αντοχή. Δεν είναι τεχνικά δύσκολες, αλλά είναι απαιτητικές λόγω του άγριου ηφαιστειακού τοπίου.

Για όσους προτιμούν μια πιο χαλαρή επιλογή, είναι επίσης δυνατό να μεταβούν οδικώς κατευθείαν στους κρατήρες — Στέφανο και Πολυβώτη — και έπειτα να κατηφορίσουν με τα πόδια προς το Μανδράκι ή τη Νικιά. Όποια διαδρομή κι αν επιλέξει κανείς, θα βιώσει στο έπακρο τα γεωλογικά θαύματα ενός ενεργού ηφαιστείου του Αιγαίου.

Αυτή την ημέρα κάναμε μια μικρή περιήγηση στον βόρειο τομέα της Νισύρου, που μας οδήγησε αρχικά στον Εμπορειό (Emborios). Στο ήσυχο αυτό ορεινό χωριό μάς περίμενε μια έκπληξη: μια φυσική «σάουνα»! Σε έναν μικρό χώρο θερμός και θειούχος ατμός αναδύεται κατευθείαν από το ηφαιστειακό υπέδαφος. Η αίσθηση μοιάζει με πραγματικό χαμάμ — αλλά είναι πολύ πιο ζεστό και υγρό για να παραμείνει κανείς εκεί για πολλή ώρα, ειδικά αν σκοπεύει να συνεχίσει την εξόρμηση! :-)

Η θέα από τον Εμπορειό προς την Καλντέρα της Νισύρου είναι εντυπωσιακή. Προς τα δυτικά απλώνεται ολόκληρο το πεδίο των κρατήρων, με τον Στέφανο και τον Πολυβώτη — ένα πανοραμικό τοπίο που αξίζει κάθε φωτογραφική στάση.

Η επόμενη στάση μας ήταν η Μονή Παναγίας Κέρας, περιτριγυρισμένη από πεζούλες και παλιά δέντρα. Εδώ βρίσκονται πολλές φωτογενείς γωνιές: λευκοί τοίχοι, καμάρες, παραδοσιακή πέτρινη αρχιτεκτονική — ένας ήρεμος τόπος με ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Από εκεί ξεκινά και μονοπάτι που κατηφορίζει στην ακτή της Λισ, όπου οι λαμπερές αποθέσεις ελαφρόπετρας συναντούν το βαθύ μπλε του Αιγαίου.

Συνεχίζοντας την κυκλική μας διαδρομή, φτάσαμε στους Πάλους, ένα ειδυλλιακό ψαροχώρι στην ανατολική πλευρά του νησιού. Κοντά βρίσκονται τα κατάλοιπα των ρωμαϊκών λουτρών Παναγίας Θερμιανής, όπου κάποτε αξιοποιούνταν οι ιαματικές πηγές της περιοχής. Πολύ κοντά υπάρχουν και οι λατομικές ζώνες ελαφρόπετρας — εκεί είχαμε ξανά γεωλογική επιτυχία: ανακαλύψαμε εντυπωσιακούς κρυστάλλους γρανάτη και άλλα ηφαιστειακά ορυκτά που περίμεναν να τα ανακαλύψουμε!

n.

Μία από τις ομορφότερες αλλά και πιο απαιτητικές πεζοπορίες στη Νίσυρο είναι η ανάβαση στο υψηλότερο σημείο του ηφαιστειακού νησιού: την κορυφή του Προφήτη Ηλία. Υπάρχουν δύο επιλογές διαδρομής:
είτε ακολουθεί κανείς το μονοπάτι ανηφόρας από το εκκλησάκι της Ευαγγελίστριας, είτε ξεκινά προς την Καλντέρα και, περίπου μετά από ένα χιλιόμετρο, στρίβει δεξιά προς το μονοπάτι κορυφής.

Εμείς επιλέξαμε τη διαδρομή μέσα από την κοιλάδα του Νυμφίου – αναμφίβολα μία από τις πιο μυστηριώδεις και καλαίσθητες κοιλάδες του νησιού. Μέσα σε λίγα λεπτά, το μονοπάτι αποκτά απότομα υψόμετρο και φτάνουμε στα πρώτα κατάλοιπα αρχαίων τοιχών. Αριστερά βρίσκεται ένα μεγαλύτερο κτίσμα με θολωτούς χώρους και δωμάτια, ενώ στο κέντρο συναντάμε το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη.

Πολλά στοιχεία δείχνουν ότι κάποτε εδώ υπήρχε μοναστήρι. Ωστόσο, η ιστορία του τόπου ίσως εκτείνεται πολύ βαθύτερα στον χρόνο – πιθανότατα έως την μινωική περίοδο (περ. 1700–2000 π.Χ.). Η εγκατάσταση έχει κυκλική διάταξη και στη δυτική της πλευρά ξεχωρίζει ένας βραχώδης σχηματισμός σε μορφή κεράτων ταύρου – σύμβολο με ιδιαίτερη σημασία στη Εποχή του Χαλκού.

Συνεχίζοντας στην ορεινή πεδιάδα, βλέπουμε δυτικότερα ένα κτίριο από λιθοδομή, μέσα στο οποίο έχουν ενσωματωθεί πολύ αρχαιότερα, καλολαξευμένα λιθόκτιστα στοιχεία. Βόρεια διακρίνονται λαξεύματα στους βράχους, πιθανές υποδοχές για δοκούς — ένδειξη αρχαίων κατασκευών. Νότια υπάρχουν πανάρχαια πατητήρια σμιλεμένα στον βράχο, ενώ μια μικρή είσοδος οδηγεί σε έναν μυστηριώδη υπόγειο χώρο με μια επιβλητική λιθογλυπτή κολώνα. Όλος ο χώρος φαίνεται να έχει λαξευτεί χιλιετίες πριν από ανθρώπινο χέρι και αργότερα πήρε τη μορφή μικρού λαξευτού ναού.

Στο τέλος της πεδιάδας, αποκαλύπτεται η εκπληκτική θέα μέσα στην Καλντέρα της Νισύρου. Εμείς συνεχίσαμε προς τα βόρεια και έπειτα δυτικά ανηφορικά, μέχρι που συναντήσαμε τη βασική διαδρομή κορυφής. Η τελευταία προσπάθεια ανταμείβεται μόλις φτάνουμε σε ένα μικρό πέτρινο σπίτι. Πίσω του βρίσκονται ερείπια, ένα μικρό εκκλησάκι και ένας κυκλικός περίβολος, όπου καρυδιές και καστανιές προσφέρουν σκιά — ο «Κρεμαστός Κήπος του Διαβάτη», για εμάς το ωραιότερο σημείο της Νισύρου.

Από εκεί, το μονοπάτι συνεχίζει λίγο ακόμη μέχρι την κορυφή του Προφήτη Ηλία με το εκκλησάκι του. Στην κορυφή, ο πανοραμικός ορίζοντας είναι μαγευτικός: Κως, Τήλος, Γυαλί, και με καθαρή ατμόσφαιρα μέχρι και τα τουρκικά παράλια — ενώ η Καλντέρα απλώνεται επιβλητική κάτω από τα πόδια μας.
Ένα ονειρικό φινάλε σε μια αξέχαστη ηφαιστειακή πεζοπορία.

Εκείνη την ημέρα επιστρέψαμε στη Νικιά και πήραμε τον δρόμο που κατηφορίζει προς την ακτή. Η διαδρομή με τις πολλές στροφές (σερπαντίνες) περνά μέσα από εντυπωσιακές αναβαθμίδες, όπου η ζωή δεν λείπει ποτέ: κατά διαστήματα οικόσιτα γουρούνια διασχίζουν τον δρόμο, ενώ σε κάποια χωράφια βόσκουν αγελάδες. Και οι σαύρες, σαν μικροί δράκοι, τρέχουν γρήγορα πάνω στους ζεστούς ξερολιθικούς τοίχους.

Στόχος μας ήταν το Αυλάκι, ένα σήμερα εγκαταλελειμμένο θερμαλιστικό κέντρο. Εδώ αναβλύζουν θερμές πηγές έως και 60°C, οι οποίες στο παρελθόν χρησιμοποιούνταν για θεραπευτικούς σκοπούς. Τα περισσότερα κτίρια έχουν πλέον καταρρεύσει· μόνο ένα ιδιωτικό εξοχικό σπίτι παραμένει στην ακτή.

Σταθμεύσαμε στο γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα και κατεβήκαμε τα σκαλοπάτια μέχρι το μικρό λιμανάκι. Σε κάποια σημεία, όταν η θάλασσα υποχωρεί, ο βυθός αποκαλύπτεται και ανάμεσα στους βράχους αισθάνεται κανείς τα θερμά ρυάκια του γεωθερμικού νερού — ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο.

Αργότερα, ανηφορίσαμε ξανά μέσα από τις αναβαθμίδες, αναζητώντας (και βρίσκοντας!) ενδιαφέροντα ηφαιστειακά πετρώματα στους ξερολιθικούς τοίχους. Οι τοίχοι αυτοί είναι φτιαγμένοι από ό,τι έχει εκτιναχθεί από το ηφαίστειο μέσα στους αιώνες — ένα αληθινό γεωλογικό θησαυροφυλάκιο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει εδώ ο σκαρνός (skarn), ένα πέτρωμα που δημιουργείται όταν ασβεστολιθικά πετρώματα αντιδρούν με μάγμα. Ο σκαρνός μπορεί να περιέχει σπάνια ορυκτά, όπως:

• Κρύσταλλοι γρανάτη
• Πυρόξενος
• Σπινέλιος

Όπως συμβαίνει συχνά στη Νίσυρο, έτσι κι αυτή η ορυκτολογική εξόρμηση στέφθηκε με επιτυχία, προς μεγάλη χαρά των γεωλόγων της ομάδας μας!

Την τελευταία ελεύθερη ημέρα εκμεταλλευτήκαμε την ευκαιρία να εξερευνήσουμε πιο αναλυτικά την πρωτεύουσα της Νισύρου, το Μανδράκι. Από το ξενοδοχείο Tria Adelfia περπατήσαμε κατά μήκος της παραλιακής προς το ιστορικό κέντρο.

Πρώτη μας στάση ήταν το Αρχαιολογικό Μουσείο Νισύρου. Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα ταφικά ευρήματα από την περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το γήπεδο: τεράστιοι αμφορείς που χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα ως τάφοι, καθώς και πολύτιμα κτερίσματα και καθημερινά αντικείμενα από διάφορες ιστορικές περιόδους.

Στην πλατεία Ηλικιωμένης απολαύσαμε έναν νόστιμο μουσακά, πριν ανηφορίσουμε προς τη Μονή Παναγίας Σπηλιανής, όπου στεγάζεται και ένα λαογραφικό μουσείο. Από εκεί πάνω η θέα στο Μανδράκι και το βαθύ γαλάζιο του Αιγαίου είναι πραγματικά μαγευτική.

Λίγα μόλις λεπτά πιο πέρα βρίσκεται η παραλία Κοχλάκι, γνωστή για τα στρογγυλεμένα μαύρα βότσαλα βασάλτη. Όταν τα κύματα κυλούν πάνω τους, δημιουργούν έναν χαρακτηριστικό ήχο, που θυμίζει νερό που κοχλάζει — εξ ου και το όνομα Κοχλάκι.

Για τον ιδανικό επίλογο της ημέρας ανεβήκαμε στην Ακρόπολη της Νισύρου, το αρχαίο Παλιόκαστρο. Τα αναστηλωμένα πολυγωνικά τείχη συγκαταλέγονται στις καλύτερα διατηρημένες οχυρώσεις της Ελλάδας, χρονολογούμενες γύρω στο 400 π.Χ. Στην είσοδο σώζεται μια αρχαία επιγραφή, η οποία καθορίζει με ακρίβεια πόσο μακριά έπρεπε να χτίζονται τα σπίτια από τα τείχη — ένα εντυπωσιακό δείγμα αρχαίου πολεοδομικού κανονισμού.

Τη μέρα μας την ολοκληρώσαμε στην παραλιακή του Μανδρακίου, απολαμβάνοντας έναν υπέροχο, πολύχρωμο ηλιοβασίλεμα σε ένα από τα καφέ δίπλα στη θάλασσα. Ένα τέλειο κλείσιμο της ταξιδιωτικής μας εμπειρίας μέσα στα ηφαιστειακά και πολιτιστικά τοπία της Νισύρου.

Νωρίς το πρωί ήρθε η ώρα να αποχαιρετήσουμε τη Νίσυρο. Μόνο λίγοι ακόμα ταξιδιώτες επιβιβάστηκαν μαζί μας στο ταχύπλοο Παναγία Σπηλιανή. Καθώς το πλοίο έβγαινε από το λιμάνι του Μανδρακίου, είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε για τελευταία φορά το εντυπωσιακό τοπίο του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO της Νισύρου: οι επιβλητικοί ηφαιστειακοί θόλοι του Νυμφίου και του Προφήτη Ηλία — που είχαμε περπατήσει τις προηγούμενες ημέρες — υψώνονται πάνω από το νησί σαν πέτρινοι φρουροί.

Λίγο μετά την αναχώρηση φτάσαμε στο Γυαλί (Yali), όπου εργάτες των ορυχείων ελαφρόπετρας επιβιβάζονται και αποβιβάζονται. Η εξόρυξη ελαφρόπετρας έχει εδώ μακρά παράδοση και αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου. Λίγο αργότερα περάσαμε και από το ηφαιστειακό νησάκι Στρογγυλή, το νοτιότερο σημείο των Δωδεκανήσων.

Μετά από περίπου μιάμιση έως δύο ώρες ταξιδιού, η Παναγία Σπηλιανή έκανε τη στροφή στο νοτιοανατολικό ακρωτήρι της Κω, και σύντομα φτάσαμε στον παλιό λιμένα της πόλης της Κω. Το υπόλοιπο της ημέρας το περάσαμε χαλαρά στην παλιά πόλη της Κω — με τα στενά δρομάκια, τα μικρά μαγαζιά, τα ιστορικά μνημεία και την ατμόσφαιρα μιας ζωντανής νησιωτικής πρωτεύουσας.

Ένα ήρεμο και όμορφο κλείσιμο μιας γεμάτης εμπειρίες περιηγητικής και γεωλογικής εκδρομής στον εντυπωσιακό ηφαιστειακό κόσμο των Δωδεκανήσων.